Akü self-discharge nedir, depoda nasıl önlenir?

Self-discharge nedir?

Bir akü, kutup başlarına hiçbir şey bağlı olmasa bile içindeki kimyasal tepkimeler nedeniyle yavaşça enerji kaybeder. Buna kendiliğinden deşarj, yaygın kullanımıyla self-discharge denir.

Bu, arıza değil malzemenin doğasıdır. Rafta bekleyen her kurşun asit akü, satılana kadar bir miktar kapasite kaybeder. İşletme açısından mesele, bu kaybın hangi hızda gerçekleştiği ve ne zaman geri döndürülemez hale geldiğidir.

Neden olur?

Kurşun asit akülerde başlıca üç mekanizma çalışır. Plakalardaki aktif madde ile elektrolit arasında, akım çekilmese bile küçük ölçekli tepkimeler sürer. Plaka alaşımındaki antimon gibi katkı maddeleri bu tepkimeyi hızlandırır. Akünün üst yüzeyinde biriken nem, toz ve elektrolit kalıntısı ise kutuplar arasında zayıf bir kaçak yolu oluşturur.

Son maddenin pratik karşılığı şudur: akünün üstünün temiz ve kuru tutulması, hiçbir maliyeti olmayan ama gerçek fayda sağlayan bir önlemdir.

Sıcaklığın etkisi

Self-discharge hızını belirleyen en güçlü tek değişken sıcaklıktır. Kimyasal tepkime hızı sıcaklıkla arttığı için, sıcak bir depoda bekleyen akü serin depodakine göre çok daha hızlı boşalır. Aradaki fark, birkaç derecelik değişimde bile fark edilir hale gelir.

Bunun işletmeye yansıması, yaz ve kış için aynı kontrol takvimini kullanmanın hatalı olmasıdır. Kışın üç ayda bir kontrol yeterliyken, sıcak yaz aylarında aynı aralık akülerin eşiğin altına düşmesine izin verebilir. Deponun güneş alan bölümü ile serin bölümü arasında bile anlamlı fark oluşur.

Kayıp ne zaman kalıcı hale gelir?

Akü boşaldıkça plakalarda kurşun sülfat kristalleri oluşur. Akü kısa süre içinde şarj edilirse bu kristaller çözünür ve kapasite geri gelir. Ancak akü düşük şarj seviyesinde bekletilirse kristaller büyür, sertleşir ve plaka yüzeyini kaplar. Bu aşamadan sonra şarj etmek işe yaramaz: kapasite kalıcı olarak düşmüştür.

Belirleyici olan tek bir ölçüm değil, akünün düşük seviyede geçirdiği süredir. Aynı gerilime düşmüş iki aküden biri hemen şarj edilirse kurtulur, diğeri iki ay beklerse kurtulmaz. Bu yüzden depo takibinde önemli olan anlık değer değil, ölçüm geçmişidir.

Sülfatlaşmanın garanti sürecindeki karşılığı da buradan doğar: müşteriye satılıp kısa sürede iade gelen bir akünün, depoda mı yoksa kullanımda mı bozulduğu ancak giriş tarihi ve ara ölçümler kayıtlıysa savunulabilir şekilde ayırt edilebilir.

Depo stoğunda önleme

• Serin ve sabit sıcaklıkta saklayın. Deponun en sıcak noktası, stok kaybının da en yüksek olduğu yerdir.
• Akü üstünü temiz ve kuru tutun. Yüzey kaçağını azaltan en ucuz önlem budur.
• Giriş tarihini akü bazında kaydedin. Parti bazlı takip, tek tek hangi akünün ne kadar beklediğini göstermez.
• FIFO uygulayın. Önce giren önce çıkmazsa, en arkadaki akü aylarca bekler ve zararı o üretir.
• Ölçümü periyodik yapın, sonucunu kaydedin. Tek seferlik ölçüm eğilimi göstermez; kaybın hızını ancak ardışık ölçümler ortaya koyar.
• Eşiğe yaklaşanı şarja alın. Şarj kararı takvime değil ölçüme dayanmalı; sıcaklık değiştikçe uygun aralık da değişir.
• Şarj sonrası tekrar ölçün. Şarjdan sonra da düşük CCA ve yüksek iç direnç veren akü, kalıcı hasar almış demektir.

Bu listede zor olan tek şey son üç maddedir: ölçümü yapmak kolay, hangi akünün ne zaman ölçüleceğini hatırlamak zordur. Stok birkaç yüz aküyü geçtiğinde bu takip elle yürümez hale gelir.

Sık sorulan sorular